प्राणीको अस्तित्व स्वास हो । यहि स्वाससँग विप्यश्यना ध्यान विधि जोडिएको छ । यस ध्यान विधिमा एक योगीको आसनमा बसेर आफ्नो स्वासमा ध्यान दिनु पर्दछ । विप्यश्यनामा वि’ को अर्थ विशेष र प्याश्यना’ को अर्थ देख्नु अर्थात बिशेष प्रकारले देख्नु । मानिसको दिमाग बिभिन्न विचारहरुले भरिएको हुन्छ र स्वास र विचार एक आपसमा जोडिएको हुन्छ । यस ध्यान विधिले स्वासलाई नियन्त्रण नगरी घटेका कुनैपनि घटनामा कुनै पनि मूल्याङ्कन, विचार, अभिव्यक्ति नदिई अवलोकन गरिरहनु भन्दछ । सामान्य जीवनमा जस्तो स्वास फेरिन्छ, त्यस्तै स्वासलाई शरीर भित्र गएको ध्यान दिने फेरी त्यहि स्वासलाई शरीर बाहिर आएको ध्यान दिनु पर्दछ । विप्यश्यना ध्यान स्वासको उपयोग मात्र हो जहा स्वासलाई बुझ्ने प्रयास गरिन्छ ।
विप्यश्यना चार प्रकारका छन् । १. कायानुप्यासन– शरीरलाई विशेष प्रकारले देख्नु २. वेदानुप्यासना– वेदना÷भावनालाई विशेष प्रकारले देख्नु ३. चित्तानुप्यासना– मनलाई विशेष प्रकारले देख्नु ४. धम्बानुप्यासना– धर्मलाई विशेष प्रकारले देख्नु भगवान गौतम बुद्दले ६ वर्षको कठिन तपस्याले पनि विषेश उपलब्धि प्राप्त नभएपछि विप्यश्यना ध्यान विधिबाट बुद्दत्व प्राप्त गर्नु भएको हो । विप्यश्यना ध्यान विधि बुद्दबाट सुरुवात भएको पनि हामीले सुन्न सक्छौ ।
काठमाडौंको व्यस्त बजार नयाँ सडकको छेउमै संकटा भगवतीको मन्दिर छ । जसको तल्लो तलामा करुणामय र माथ्लो तलामा संकटाको मूर्ति राखिएको छ । संकटा र करुणामयको मन्दिर एउटै हो । मस्त्येन्द्रनाथलाई करुणामय पनि भनिन्छ । संकटालाई समस्या र संकट हटाउने देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ । संकटा देविलाई पूरान अनुसार विकत मातृका पनि भनिन्छ । जसको पूजाआजा ज्यादा मात्रामा वज्राचार्यले गर्ने गरेका छन् । यस मन्दिरमा विशेष गरी शनिवार तथा दशैको बेला भक्तजनहरुको ठूलो भिड लाग्ने गर्छ ।
किंवदन्ती अनुसार, लिच्छविराजा नरेन्द्र देवका समयमा काठमाडौं उपत्यकामा १२ वर्षसम्म खडेरी परेछ । खडेरीको कारण खोजी गर्दा त्यसको मुख्य कारण गोरखनाथ रहेको थाहा भयो । उनी उपत्यकाका सबै नागहरूलाई आफ्नो अधीनमा लिई स्वयम्भूस्थित गुफामा दिव्य साधनामा बसेका रहेछन् । गोरखनाथको अधीनमा परेका नागहरूले वर्षा गराउन पाएनछन् । यता नागहरूलाई गोरखनाथको अधीनबाट मुक्त गराई उपत्यकामा वर्षा गराउनका लागि उनलाई साधनाबाट ब्यूँताउन आवश्यक थियो । यो कुरा उनका गुरु मत्स्येन्द्रनाथबाट मात्र सम्भव रहेछ । तसर्थ भारतको असममा रहेका मत्स्येन्द्रनाथलाई उपत्यका ल्याउने तयारी गरिएछ । काठमाडौं आउँदा बाटामा उनलाई विघ्नबाधा नपरोस् भनी संकटाको कलश उनीसाथै ल्याइएछ । मत्स्येन्द्रनाथ उपत्यका आइपुग्नासाथ आफ्ना गुरु आएको थाहा पाएर गोरखनाथ साधनाबाट ब्यूँतिएर गुरुको स्वागत गर्न आएछन् । अनि उनको नियन्त्रणमा रहेका नागहरू स्वतन्त्र भएछन् र उपत्यकामा वर्षा गराएछन् । यता मत्स्येन्द्रनाथका लागि काठमाडौंमा करुणामयको मन्दिर बनाइएको थाहा पाएपछि संकटाले पनि यही मन्दिरमा बस्ने मनसाय राखिछन् । त्यसपछि उनको मूर्ति करुणामयको मन्दिरको माथ्लो तलामा राखिएछ । मन्दिर अगाडि बन्धुदत्त वज्राचार्यको मूर्ति छ, जसले करुणामयलाई काठमाडौंमा ल्याएको मानिन्छ ।
नवरात्रीको आठौं दिनमा मानिसहरु देवी संकटाको मन्दिर गई पूजाआजा गर्दछन् । शनिबार संकटा देवीको दर्शन गरेमा सबै संकटहरु टाढा भाग्ने जनविश्वास रहेको छ ।
के हो थाइराइडरु – यो घाँटीको अगाडीको भागमा रहेको एउटा ग्रन्थी हो। रुद्रघण्टीको ठिक तल रहेको यो ग्रन्थीले थाइरोक्सिन टी–३० र ट्राइआयोडो थाइरोनिन टी–४० हर्मोन उत्पादन गर्छ। थाइराइडको ग्रन्थी घाँटीको अघिल्लो भागमा थुक निल्दा चल्ने एउटा २० देखि २५ ग्रामको ग्रन्थी हो। यसले शरीरको धेरै कुरा नियन्त्रण गर्छ। जस्तै शरीरको मोटोपन हुने अथवा दुब्लोपन हुने, तापक्रम मिलाउने, भित्रको आन्तरिक व्यवस्थापन मिलाउने हो। यसले शरीरमा हुने अनावश्यक झोलपदार्थ वा सुख्खापन अथवा कमलोपनलाई नियन्त्रण गर्छ। विशेषगरी मुटुको धड्कन मिलाउने, नियन्त्रण गर्ने काम गर्छ। त्यो हर्मोन बढी भयो भने पनि र कम भयो भने पनि शरीरलाई असर गर्छ। यही हो थाइराइड रोग।
कस्ताकस्ता प्रकारका हुन्छन् रोग – थाइराइडमा प्रत्यक्ष रूपमा ३्४ वटा समस्या हुन्छ। एउटा थाइराइड ग्रन्थिले निकाल्ने रस कम हुने रोग हाइपो थाइरोडिजम हो। एउटा हर्मोनको मात्रा बढी निस्कने, त्यसलाई हाइपर थाइरोडिज्म भनिन्छ। तेस्रो, थाइराइड हर्मोन सुन्निने, जस्तै गलगाँड जस्तो गरेर सुन्निने हुन्छ र चौथो क्यान्सर हुनसक्छ, थाइराइड ग्रन्थीमा। धेरैजसो थाइराइडको रोग लागेको छ भनेर समाजमा कुरा गरिने चाहिं, थाइराइडले निकाल्ने हर्मोम कम९लो० भएर हुने रोगलाई हो। त्यसलाइ हाईपो थाईरारोडिजम भनिन्छ । घाँटीबाट निस्कने थाइराइड ग्रन्थीको हर्मोन कम भयो भने के हुन्छ बढी भयो भने के हुन्छ भन्ने कुरा परीक्षणपछि चिकित्सकले लक्षण पहिचान गर्छन्। विशेषगरी थाइराइड हर्मोन कम हुँदा शंका गर्नु थाइराइडको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण लक्षण हो। बिरामीले धेरैवटा लक्षण भन्ने डाक्टरले केही पनि नभेट्ने भयो भने पनि थाइराइड शंका गर्नुपर्छ।’
मानसिक रोगको जस्तो लक्षण- आजभन्दा ५,७ वर्ष पहिला सबैलाइ मानसिक रोग हो कि भनेर भनिन्थ्यो। मानसिक रोग नै भनेर परीक्षण गरिन्थ्यो। थाइराइड परीक्षण गरिन्थेन। धेरै बिरामी छुट्थे। अहिले के भनिएको छ भने विश्वमा जति पनि बिरामी छन् ती मध्येमा ५० प्रतिशतमा आफूलाई थाइराइड भएको भन्ने थाहा नै हुँदैन। एक सयमा ५० जनाले थाहा पाएर औषधी लिन्छन् भने ५० जनाले डाक्टरले जाँच गर्दा थाहा पाएपछि मात्रै औषधी लिने गर्छन्। त्यसकारण थाइराइडको बारेमा होसियारी र सचेतना आवश्यक छ।
समस्या के के हुन्छ- थाइराइड हर्मोन कम हुँदा तौल अनावश्यक रूपमा भद्दा हुने, बढ्ने, आवाजमा धोद्रोपन आउने, शरीरका गोडा सुनिने फुलिने, कपाल खस्ने, मानसिक रोगी जस्तो डिप्रेसन भएर जाने, प्रेसर कम भएर जाने, कमजोर मनोबल देखिने। चिसो भएर आउने, निन्द्रा बढी लागेजस्तो झुम्म हुने हुन्छ। सबैकुरा सुन्दा मानसिक रोग जस्तो लाग्ने भएर झुक्किने हुन्छ। हर्मोन बढी हुँदा ठिक उल्टो हुन्छ। मानिस दुक्लाउने परिसना बढी आउने, निन्द्रा नपर्ने, मानिस सामान्यतया जतीखेरपनि तातेको, ज्वरो आए जस्तो हुने, पखाला बढी लाग्ने ज्यान गल्ले जस्ता लक्षण दुबैमा हुन सक्छ । कतिपय अबस्थामा लो र हाइमा ठिक उल्टो लक्षण हुन्छ। १०० मा ९० प्रतिशतमा मिल्छ १० प्रतिशतमा उल्टो लक्षण हुनपनि सक्छ । लो भएको विरामीको संख्या विश्वमा धेरै छ।
बढी महिलामा समस्या- थाइराइडको समस्या पुरुषमा भन्दा बढी महिलामा हुन्छ। १० मध्ये नौ महिलामा यो रोग लाग्छ। एक मात्रै पुरुष हुन्छ। यसको कारण महिलाहरुमा हुने महिनावारीदेखि हर्मोनमा हुने अनेक खालको परिवर्तन हो। किनभने हर्मोनको समन्वय मस्तिष्क, थाइराइड, पाठेघर, स्तन सबैमा हुन्छ। लो थाइराइ र हाइ थाइराइमा मध्ये लो अर्थात् हाइपो थाइराइड ९० प्रतिशत बढी छ। त्यसकारण महिलाहरु र हर्मोन कम हुने रोगीको संख्या संसारमा धेरै छ। यस्तो खालको रोग पत्ता लगाउन सामान्यतयस् चिकित्सकले शंका गरिसकेपछि रगतमा टी¬थ्री, टी–फोर र टी– एस एच हर्मोन परीक्षण हुन्छ। त्यो परीक्षण गर्दा थाइराइड हर्मोन बढी भएको र कम भएको डाक्टरले पत्ता लगाउँछन्।
जीवनभर औषधि खानुपर्ने पनि हुनसक्छ -नियमित अौषधि सेवन गरेर ३्/३ महिनामा अवस्था के भयो भनेर फेरि परीक्षण गर्नुपर्छ। कतिपयले जीवनभर नै खानुपर्छ भने कतिपयको १२, १५ महिना अौषधि खाएर निको हुन्छ। त्यो रागतको परीक्षण बाहेक कहिले काहीं भाइरलले अन्य संक्रमणले असर गर्ने भएकाले आफैं निष्क्रिय भएएको हो की अन्य चिजले आक्रमण गरेको हो भनेर एन्टीबडी चेक गर्न सकिन्छ। थाइराइडको भिडियो एक्सरे गर्न सकिन्छ। क्यान्सर हो की सामान्य सुनिएको हो भनेर छुट्याउन सिरिन्जबाट पानी तानेर क्यान्सर हो होइन भनेर छुट्याउन सकिन्छ। अझै बढी सिटी स्क्यान र आयोडिन स्क्यान टेष्ट पनि हुन्छ। तर त्यसको धेरै जरुरी हुन्न। थाइराइड लो लाई औषधीबाटै समाधान गर्ने हो। थाइराइड हाइ भयो भने कहिलेकाही अपरशेन गर्नुपर्ने र कहिलेकाही रेडियो आयोडिन थेरापी गर्नुपर्ने हुन्छ। थईराईड खानपानसँग धेरै सम्बन्ध नराख्ने रोग हो।
कारण के हुनसक्छ- अहिले पहिलेजस्तो अर्गानिक कुरा पाइँदैन। थाइराइड हर्मोन कम हुनुमा जिम्मेवार प्राकृतिक खानपान छोड्दै जानु, हाइब्रिड पदार्थ वा विषादि प्रयोग भएका खानेकुरा बढी सेवन गर्नु नै हो। ग्रन्थीमा गएर त्यस्ता तरकारी र फलफूलका विषादी गएर अंगमा बस्नु र निकाल्न सक्ने रस निकाल्न नसक्नु गर्मी बढी हुनाले प्रकाशको किरणले असर गर्नु जस्ता कारण यो रोगले आक्रमण गर्छ। यो रोगका बिरामीहरुले विशेषगरी गोइट्रोजन फुड कम खानुपर्छ। तरकारीमा बन्दाको अत्याधिक प्रयोग, काउलीको डाँठ पात, बेथेको साग, स्टोर गरेका फुडहरु, गाडेको अचार, अमिलो दही, पुरानो गुन्द्रुक, मस्यौरा थाइराइड बढाउने खानेकुरा हुन्। यिनलाई कम गर्नुपर्छ। पानी प्रशस्त पिउनु पर्छ। फ्याट चिजहरु खानु हुँदैन। रातो मासु खानु हुँदैन। थाइराइडका बिरामी धेरै मोटो हुने हुनाले बिहान हिँड्ने गर्नुपर्छ। रोग भए पनि कन्ट्रोल हुने हुनाले उनीहरूले रक्तदान भने गर्न सक्छन्। थाइराइडका बिरामीहरुमा रगतमा क्याल्सियम, भिटामिन डी आदिको मात्रा कम हुन्छ। थाइराइडसँग रगतमा बोसोको मात्रा बढ्ने र कहिलेकाही मुटुमा समेत असर पार्नसक्ने हुन्छ।
महिलाहरुले ध्यान दिनुपर्ने कुरा- विशेषगरी गर्भवती महिनाहरुमा गर्भ रहने कुरामा पनि असर गर्ने र गर्भ बसिहालेपनि बच्चामा बोधोपन आउने हुनाले गर्भ रहनुभन्दा पहिला नै थाइराइड छ कि छैन भनेर परीक्षण गर्नु राम्रो हो। हर्मोन कन्ट्रोलमा छ भने बच्चा जन्माउन कुनै समस्या हुन्न। बच्चा पेटमा छ भने पनि अौषधि छोड्नु हुँदैन।
कोदो नेपालको चौथो बालि भनेर चिनिने पौष्टिक तथा औषधीय गुणयुक्त खाद्यबालि हो । पहाडि क्षेत्रमा मकै भाचेपछि साउनको पहिलो सातातिर यसलाई कतै बिउ छर्ने कतै रोप्ने गरिन्छ । घुन तथा अन्नमा लाग्ने अन्य किराहरुले कोदोलाई नष्ट गर्न सक्दैन । लामो समयसम्म कोदोलाई स्टोर गरेर राख्न सकिन्छ ।
बिभिन्न अनुसन्धानले कोदामा मकै भन्दा ३.७ गुणा, चामल भन्दा २.३ गुणा र गहु भन्दा १.५ गुणा बढि आइरन पाइन्छ भन्ने देखाउछ । त्यस्तै कोदोमा चामल र मकै भन्दा ३५ गुणा र गहुभन्दा ८ गुणा बेसि क्यालसियम पाइन्छ । गुरुङ, मगर, राई, लिम्बुहरुको धार्मिक कार्यमा भने कोदोको परिकार अनिवार्य रुपमा प्रयोग गरिन्छ । कोदोको रोटि, ढिडो, पुवा, घरेलु मदिरा, खोले परम्परागत रुपमा बनाइन्छ । शहरबजारमा भने बेकरी परिकारका रुपमा पाउरोटि, बिस्कुट, केक, आदि बनाउन थालिएको पाईन्छ । कोदोमा पाइने तत्वहरु ः काब्रोहाइड्रेड प्रोटिन क्यालसियम चिल्लो पदार्थ थाईमिन तथा रेसादार बस्तु फाइबर भिटामिन इत्यादि ।
कोदोको परिकार सेवनका फाइदा ः
अडिलो खानाको रुपमा चिनिने कोदो तौल नियन्त्रण तथा तौल घटाउन मद्दत गर्दछ । कोलेस्ट्रोल घटाएर मुटु रोगको जोखिमबाट छुटकारा कोदोमा रहेको पोटासियम, म्याग्नेसियमले रक्तचाप नियन्त्रणमा सघाउ । प्रशस्त क्यालसियमले हाड बलियो बनाउन सहयोग गर्दछ । नियमित सेवनले कब्जियत र ग्यासको समस्यामा औषधिय प्रभाव राख्दछ । शरीरलाई आवश्यक प्रोटिनको मात्राको अत्याधिक परिपुर्ति गर्दछ । बालबालिकाको दिमागको विकास तिव्र गतिमा बढ्ने । हाड मजबुत र शरिरको संरचना विकास, दातको विकासमा कोदोको परिकारले राम्रो भुमिका खेल्दछ । चिल्लो विना पकाएको कोदोको खोलेले घाटिको टन्सिल वा खटिरा निको पार्दछ । आइरन चक्कि खाने गर्ववतिका लागि कोदो अति उपर्युत खाघान हो भने पाचन प्रकृयामा पनि सहजता रहन्छ ।
मध्यपान आफैमा हानिकारक वस्तु हो, तर रक्सिको लतमा लागेका मानिसका लागि खनिज र शुद्ध अल्कोहलको मात्रा राम्रो रहेकोले अरु रक्सिको तुलनामा कोदोको रक्सीबाट कम असर रहने बैज्ञानिकको पुष्टि छ । आयातीत खानामा पोषण कम रहनाले बच्चाहरुमा कुपोषणको समस्या बढि देखिन थालेकोले स्वास्थ्यविद्हरुले बालबालिकालाई कोदोको परिकार खाने सल्लाह दिन थालेका छन् । आफ्ना बच्चाहरुलाई कोदो, गहु, मकै, जस्ता खाधान्नबाट बनेका, घरेलु÷परम्परागत रुपमा बन्दै आएका परिकार खुवाउने बानि बसालि स्वस्थ र तन्दुरुस्त बनौ ।
ब्रम्ह मुहर्त भन्नाले सुर्य उदाउनु भन्दा केहि समय पूर्व लाई बुझिन्छ । ब्रम्ह मुहर्तलाई शुसुुप्ति पछिको मुहर्त पनि भनिन्छ । ‘The Creatour′s Hour’ को रुपमा पनि यस मुहर्तलाई चिनिन्छ । महर्षि मनु ले ब्रम्ह मुहर्तलाई दिमाग अवचेतन अवस्थामा हुने भएकाले वेद अध्ययन गर्ने समय भनेर लेखेका छन् । दिनभरको समयमा हामी कोलाहल, अशान्तमा रहन्छौ । कोलाहलका कारण हाम्रो शरीरमा रक्क्तचाप बढ्ने गर्दछ र दिमाग ठिक सँग ध्यान, मन लगाउन सक्दैन । ब्रम्ह मुहर्तमा उठ्ने बानि गर्नाले यस्तो समस्या बाट पार पाउन सकिन्छ ।
ब्रम्ह मुहर्तमा किन उठ्नु आवश्यक छ ? ब्रम्ह मुहर्तको समय हाम्रो Solar System याने कि सौर्य मण्डलको ग्रहहरुबाट पृथ्वीको महालंगुर हिम शृङ्खला लगायत नेपाल भुमिमा सकारात्मक उर्जा धेरै हुन्छ । साथै २८ नक्षत्र तथा ब्रम्हाण्डबाट प्राप्त हुने Cosmic उर्जाको सकारात्मक प्रभाव समेत बढि रहन्छ । ३ बजेर २० मिनेट देखि बिहान सूर्य उदाउने समय सम्मको समयलाई ब्रम्ह मुहर्त पनि मान्न सकिन्छ ।
यस मुहर्तमा पृथ्वीमा लगभग ४१ प्रतिशत अक्सीजन र ४ प्रतिशत कार्बोनडाइअक्साइड रहन्छ । वातावरणीय हिसाबले पनि यो समय स्वच्छ हुने भएकोले ब्रम्ह मुहर्तमा उठ्नाले तेज दिमाग र शक्ति प्रदान गर्दछ ।
दिनको समयमा सब जीवको दिमागले केहि न केहि सोचिरहेको हुन्छ । सबै मानिसले सोचेका सोच,विचार ब्रम्हाण्डमा पुग्छ भन्ने मान्यता छ । यस्तो बेलामा गरिएको सोच ययार्थमा बदलिने सम्भावना कम हुन्छ । यदि ब्रम्ह मुहर्तमा सबै निदाइरहेको हुन्छन् र ब्रम्हाण्डको Frequency level कम हुन्छ र सोचेको कुरा जीवनमा लागु हुने सम्भावना बढि रहन्छ ।
आर्युवेदका अनुसार बेलुका २ बजेदेखि ६ बजेसम्म र बिहान २ बजेदेखि ६ बजे बिच हाम्रो शरीरमा वाता ( वायु, अन्तरीक्ष) शक्ति रहन्छ । जसले गर्दा ध्यान दिन सक्ने क्षमता, सिर्जनशीलता, केन्द्रिकृत गर्ने क्षमता बढि हुने हुनाले दिमागि काम बढि गर्नु उत्तम हुन्छ ।
युक्तहारा वितारस्यः युक्त चेस्टस्यः कर्मसु । युक्तः स्वप्नभा बोदस्य योगा भवतिः सुख ।। आहार विहार, रहनसहन, दैनिक गतिविधि उत्तम छ, राति राम्रो निन्द्रा लिन्छ र बिहान सबेर उठ्छ भने त्यो मानिस दुखबाट मुक्त हुन्छ , गरिबी घट्दै जान्छ ।
ब्रम्ह मुहर्तमा उठेर फेरि सुत्न हुन्छ कि हुदैन ? हाम्रो शरीर पञ्च तत्वले बनेको हुन्छ – पृथ्वी, जल, अग्नी, वायु र आकास । यी पाचँ तत्व मिलेर हाम्रो शरीरको तिन मुख्य शक्ति बन्दछ । वाता – वायु , अन्तरीक्ष पिता – अग्नि कपा – पृथ्वी र पानी आर्युवेदका अनुसार बिहान चाडै उठेर फेरी सुतेमा शरीरको वाता , पिता र कपा को सन्तुलन बिग्रन सक्छ । शरीरमा वाताको मात्रा बढेर शरीर र दिमाग दिनभर निश्त्रिय रहन्छ ।
अन्तिम प्रहर अर्थात ब्रम्ह मुहर्तमा देखिएका सपना पुरा हुन्छन् कि हुदैनन् ? अन्तिम प्रहरमा हाम्रो मन अनियन्त्रीत हुदैन । चेतनाले नुहाएका कारणले चेतनाको चैतन्यताको प्रभाव मनमा पर्छ । मन नियन्त्रीत हुन्छ र देखिएका सपनाहरु भविष्यमुखी हुन्छ । ति सपनाहरुले भविष्यमा घट्न सक्ने घटनाको बारेमा सङ्केत गर्दछ ।
पूर्विय सभ्यताको शास्त्रहरुमा आफ्नो दर्शन यो हिमवत खण्डलाई आधार मानेर निमार्ण गरिएको विज्ञान हो । जस्तैः हामी नेपाल भूमीमा रहदा उत्तर दिशामा सिरानि पारेर शयन गर्नु हुदैन । पृथ्वीको चुम्वकीय धारका अनुरुप मानवको पनि चुम्बकीय धार मिलाउनु पर्ने भएकोले नेपाल भूमीमा उत्तर सिरानी पारेर सुत्न मिल्दैन । तर यदि तपाई अष्ट्रेलियामा हुनुहुन्छ भने उत्तर दिशामा सिरानी बनाएर सुत्न सक्नु हुन्छ । यस्तै ब्रम्ह मुहर्त पनि भुगोल अनुसार फरकफरक हुन सक्दछ । पृथ्वीको चुम्बकिय धारका बारेमा हामी फेरी अर्को कुराकानीमा व्याख्या गर्ने छौ ।
सांखु एउटा पुरानो सहर हो । यो काठमाडौं देखि १७ कि.मी उतर पूर्वमा रहेको छ । ऐतिहासिक सहर सांखु आज भन्दा करिब ३३ सय वर्ष पहिले पूर्वीय सभ्यता अनुसार आजकालको स्माट्र सिटी भनेर बुझिने शैलिमै ९ वटा प्रवेश ढोका समेत निर्माण गरी बनाएको सहर हो । ईतिहासको उताब चडाबसंगै ९ वटा ढोका मध्ये ४ वटा ढोका हाल पनि सुरक्षित भेटिन्छ । अन्य ढोकाहरु अनुसन्धनकै क्रमा छन् । यी ४ ढोकाहरु हाल पनि सास्कृतीक परम्पराका रुपमा रहनुको कारण यहांको नेवार समुदायले संरक्षण गर्नुनै हो । पहिलो ढोका बिभिन्न रथ , भगवानका मुतिहरु तथा दैवि सास्कृतीक परम्परालाई निरन्तरता दिन प्रयोग हुन्छ , दोस्रो ढोका छोरीको विवाह गर्दा दुलही विदाई गर्ने , तेस्रो ढोका बुहारी भित्राउने र चौथो ढोका मानिसहरुको मृत्यु हुदा दाहा संस्कारका लागि सहर बाहिर लैजाने क्रममा प्रयोग हुन्छ । माथि उल्लेखित कुराहरुको आधिकारिक र वैज्ञानिक खोजअझै पनि जारि रहेको विज्ञहरु बताउछन् । हामी केहि पश्चात सांखु सहरको थप सूचना प्रकासित गर्ने छौ । आजभोलि सांखुलाई शंखरापुर नगरपलिका भनेर नाम राखिएको छ।
काठमाडौं – ज्योतिषविद्याले भविष्यमा हुने शुभाशुभ घटनाको जानकारी दिने बताइन्छ । हस्तरेखा ज्योतिषमा हत्केलाको रेखा र बनावट हेरेर भविष्यवाणी गर्न सकिन्छ ।
भारतको उज्जैनकी हस्तरेखा विशेषज्ञ डा विनिता नागरका अनुसार, हत्केलामा साना रेखाहरूको निशानले व्यक्तिको सौभाग्य बढाउँछ । हत्केलामा यस्तो शुभ चिह्न हुने व्यक्तिले सुखसुविधा र मानसम्मान प्राप्त गर्छन् । यस्तै एक शुभ चिह्न त्रिशूल पनि हो ।
शुक्र पर्वतमा त्रिशूल भएमा व्यक्तिले जीवनमा साँचो प्रेम पाउँछ । यस्तो व्यक्तिले अरूको भावना बुझ्छ । शुक्र पर्वत बूढी औंलाको ठीकमुनि हुन्छ र जीवनरेखाले यसलाई घेरेको हुन्छ ।
कसैको हत्केलामा रहेको मंगल पर्वतमा त्रिशूल भएमा व्यक्ति कडा मेहनत गरेपछि धनी हुन्छ । मंगल पर्वत हत्केलामा दुई ठाउँमा हुन्छन् । एक मंगल पर्वत गुरु पर्वत र शुक्र पर्वतको बीचमा हुन्छ अनि अर्को चाहिँ चन्द्र पर्वत र बुध पर्वतको बीचमा हुन्छ ।
चन्द्र पर्वतमा त्रिशूल छ भने व्यक्ति कल्पनाशील र रचनात्मक हुन्छ । यो पर्वत बूढी औंला र शुक्र पर्वतको ठीकअघि हत्केलाको अर्कोपट्टि हुन्छ । कान्छी औंलाको मुन्तिर बुध पर्वत हुन्छ । बुध पर्वतमा त्रिशूल भएमा व्यक्ति बुद्धिमान हुन्छ र बुद्धि खियाएर धनी बन्छ । गुरु पर्वतमा त्रिशूल भएमा व्यक्ति सफलताका साथै प्रसिद्धि प्राप्त गर्दछ । यो चोर औंलाको मुन्तिर हुन्छ । माझी औंलाको मुन्तिर शनि पर्वत हुन्छ । शनि पर्वतमा त्रिशूल भएमा व्यक्ति ज्ञानी र धनी हुन्छ ।
अहिले मानिसको जीवनशैली एकदमै व्यस्त छ । त्यसैले प्रायले व्यायाम गरेको पाइँदैन । यसले सबैभन्दा ठुलो असर निन्द्रामा पार्छ ।
हामी दिनभर काम गर्दा मस्तिष्क थाकिरहेको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा कुनै शारीरिक क्रियाकलाप नगर्दा स्टोमेनिया स्लिप डिसअर्डर लगायतका समस्या निम्तिन्छ । व्यायामको अर्को महत्वपूर्ण काम भनेको मुडमा परिवर्तन हो । व्यायामले मुडलाई ब्यालेन्स गर्ने काम गर्छ, जसले मानिसमा हुने तनाव कम गर्न भुमिका खेल्छ ।
योजना बनाई नियमित व्यायाम गर्दा मानिस खुसी हुन पनि सहयोग पुग्छ ।
व्यायामले सेन्स अफ कन्ट्रोलमा ठुलो भूमिका निर्वाह गर्छ । यसले शरीर र सेन्स दुवैलाई नियन्त्रणमा राख्ने काम गर्छ । व्यायामले निर्णय लिने क्षमतामा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको हुन्छ , जसलाई हामी कोपिङ भन्छौँ । यसले हरेक परिस्थितिसँग जुध्ने क्षमता पनि प्रदान गर्छ ।
मानिसले कुनै न कुनै लक्ष्यप्राप्तीका लागि काम गरिरहेको हुन्छ । नियमित व्यायामले लक्ष्यप्राप्तिमा पनि अहं भूमिका खेल्छ । खासगरी अस्वस्थकर जीवनशैली ,अल्छीपना, ढिलो सुत्ने÷उठ्ने खालको दैनिक भएका मानिस र नियमित व्यायाम गर्ने मानिसको सोचाइमै फरक पर्न जान्छ । कतिपय मानिसमा अत्यन्तै क्षमता भए पनि सामाजिक हुन भने सकिरहेका हुँदैनन् ।
जसले जुनकुनै पेसामा पनि असर पु¥याउन सक्छ । खासगरी एरोबिक जिम डान्स वा जेसुकै गर्दा होस् यसले मानिसलाई बिस्तारै सामाजिक रुपमा घुलमेल हुन सहायोग पु¥याउँछ । व्यायामले मसल्समा भएका टेन्सनलाई रिड्युस गरेर रिल्याक्स बनाउन सघाउ पु¥याउँछ ,जसले गर्दा एक्सरसाइजले सकारात्मक सोचाइको विकास हुन्छ ।
गुगल सर्च इन्जिन पछिल्लो समयमा जनस्वास्थ्यका लागि समेत निकै महत्वपूर्ण तथा फलदायी बनिरहेको अध्ययनले देखाएको छ ।
बेलायतमा गरिएको एक अध्ययन अनुसार तिन चौथाई बेलायतीहरुले गुगल हेरेरै आफ्नो जिउमा हुने साना तिना स्वास्थ्य समस्याको उपचार आफै पहिल्याउने गरेका छन् ।
शोधकर्ताहरुका अनुसार रोगका लक्षणहरु तथा उपचारका लागि प्रयोग हुने विधि र औषधि इत्यादिको बारेमा इन्टरनेटमा गुगल सर्चमार्फत खोजी गरी सामान्य रोगमा आफ्नो उपचार आफै गर्ने बेलायतीहरु हरेक दश जनामा ७ जना रहेका छन् ।
सामान्य स्वास्थ्य समस्याका लागि समेत डाक्टरकोमा गएर चेकअप तथा उपचार गराउने जम्मा ३० प्रतिशत मात्र रहेका छन् ।
औषतमा सबै बेलायतीहरु अहिले दुई तिहाइ जिवाणु तथा रोगविमारहरुको उपचार कुनै व्यवसायिक चिकित्सा उपचार विना आफै गर्नसक्ने विश्वास राख्दछन् ।
फ्युचर यू नामक संस्थाले गरेको अध्ययन अनुसार धेरै मानिसहरु इन्टरनेटमा विभिन्न खाले रोगहरुका बारेमा जानकारी लिने, अध्ययन गर्ने गरी स्वास्थ्यका विषयमा जागरुक हुने गरेका छन् ।
त्यस्तै विगतमा ७५ प्रतिशत बेलायतीले घरायासी विधिबाट रोगको रोकथाम गर्ने गरेको पनि अध्ययनले देखाएको छ ।
७० प्रतिशत मानिसहरु आफ्नो खानपानमा एक वा केही पटक परिवर्तन गर्दा आफ्नो स्वास्थ्या सुधार आएको विश्वास गर्दछन् र खानपान परिवर्तनको कौशल सिकनका लागि पनि इन्टरनेटको सहारा लिन्छन् ।
शोधले के देखाएको छ भने गुगलमा खोजेर आफ्नो रोग आफै पत्ता लगाउने मध्ये एक तिहाइले मात्र आफुले आफुलाई देखिएको रोगका लक्षणहरुको बारेमा यसअघि नै इन्टरनेटमा खोजतलास गरिसकेको कुरा डाक्टरलाई बताउँछन् ।
Oxygen production has been started at Damauli Hospital in Tanahu district headquarters. Oxygen production has been started from the completed plant in the hospital. “The work of installing the oxygen plant at the hospital had started eight months ago. As the installation has finished, oxygen production has started,” said Damauli Hospital Management Committee Chairperson Pradipraj Adhikari, adding that installation of the oxygen plant was possible with the assistance of the province government. The bed is connected through an oxygen pipeline produced by the plant. “The pipeline has been extended so that oxygen can reach every bed,” he said. According to hospital medical superintendent Dr Sunil Poudel, the plant was installed at a cost of around 5.3 million rupees.
